YAŞ DAVRANIŞLAR VE ÇOCUĞU TANIMAK

elişim, hayat boyu süren ve yaşam süreci içerisinde düzenli olarak meydana gelen değişimler olarak tanımlanabilir.Çocuk
gelişimi fiziksel, zihinsel ve psikolojik birçok değişikliği
ifade eder.Bu yazıda 5-13 yaş aralığındaki psikosoyal ve fiziksel evreler, ailelerin çocuğu tanıması için, pratik yararı olması amacıyla ,gelişim dönemi,gelişim alanı halinde incelenmiştir. Kronolojik yaş sınırları sadece o yaşta gözlenebilecek özellikler akkında bilgiler vermektedir.

Kişisel farklılıklar nedeniyle, çeşitli gelişim özellikleri ve davranışlar,kimi çocuklarda belirtilen yaştan önce ya da
geç görülebilmektedir.

5-7 YAŞ:
Fiziksel (motor) gelişim olarak, kaslar ve göz-el koordinasyonu gelişir.Fiziksel
gelişim yaşıtları arasında önem kazanmaya başlar ve kendine güvenmesini sağlar.Kızların fiziksel gelişimi daha fazladır.
Okuma – yazmayı öğrenmeye
hazırdır,tanınabilir insan figürü çizebilir.

Sosyal gelişim olarak, arkadaşlarının bakış açılarını öğrenmeye çalışır.Giyim,dil,
zevkler vb. konularda arkadaşlarıyla uyum içerisinde olmaya başlar.

Sık sık değişen 2-3 samimiarkadaşı vardır. Arkadaşlarıyla,sık sık fakat kısa süreli tartışmalar yaşar.Paylaşımı ve işbirliğini bilir.Cinsiyet ayrımı başlar,karşı cinse karşı mesafeli durur.

Duygusal gelişim olarak, anne-babadan ayrılma durumunda daha uyumlu davranırlar.Sevildiğinden emin olmak,yetişkinlerden yaptıklarıyla ilgili olarak onay görmek ister. Duygularını (korku,kıskançlık,hoşlanma vb.) özgürce,genelde uç noktalarda ifade ederler.

Görev sorumluluğu kazanmış,başarının önemini anlamıştır.Kurallara uyar,ama bu kuralların arkasında yatan temel nedenleri anlayamaz.

Zihinsel gelişim olarak,hayal ve gerçeği ayırt eder.7 yaşında dikkat süresi önemli ölçüde gelişir.Objeleri fonksiyonuna göre benzer görür,niceliğine ve ölçü boyutlarına göre sıralar.Somut hafızası (harf,numaralar gibi) çok iyidir.Görüntü ve seslerle ger-çekleştirilen öğrenme,daha çabuk hatırlanır.Karar verebilmek için uzun süreye ihtiyaç duyar.

Sözcükler ve resimlerin objeleri temsil ettiğini öğrenir. Anlama
kabiliyeti,konuşma kabiliyetine nazaran daha gelişmiştir.
Benzerlikleri ve zıtlıkları kelimelerle ifade edebilir.

8-10 YAŞ :
Fiziksel (motor) gelişim olarak, kızlar erkeklere göre fiziksel olarak daha Hızlı gelişir,kas koordinasyonu daha gelişmiştir. Boyları uzun ve güçlüdürler.

Erkeklerin fiziksel gelişimin dedurgunluk vardır.Kendine verdiği değer ve diğerlerini etkileme açısından fiziksel yetenekler daha önem kazanır.Kişisel temizliğinin
sorumluluğunu alabilir.

Sosyal gelişim olarak, anne-babanın ilgisi,teşviki çocuğun ev dışı ilgilerinin ve aktivitelerinin genişlemesinde büyük rol oynar.Anne-babanın rehberliği,
çocuğun okul başarısı üzerinde büyük rol oynar.Anne-babaların çocuğun kişisel ve sosyal sorumluluklar almasına yardım ederler.

Yarışma ve rekabet ortamından hoşlanırlar.Karşı cinsle sık sık tartışılır. Aynı cinsten yaşıtlarla oynanırken,aşırı enerjisarf edilir.

Hobileri ile ilgilidirler.Yaşıt grubunun bu yaşlardaki çocuklar üzerindeki etkisi gittikçe artar.Okul aktivitelerindeki aşırı hırs ,başarısızlıkla başa çıkmayı
zorlaştırabilir.

Öğretmenin beğenisine ve desteğine ihtiyaç duyar.Beklenen sorumlulukları yerine getirebilir.

Duygusal gelişim olarak,
Eleştirilme ve alay edilme konusunda hassastırlar. Yetişkinlerle ilişkileri sıcak ve arkadaşça olabilir.

Endişeler daha çok kendisine saygısını ve güvenini tehdit olaylarla ilgilidir. Anne-babanın boşanması,anne-babadan birini kaybetme,ailenin ekonomik durumunda bozukluk gibi.

Kuralların sebeplerini anlarlar ve davranışlarını bunlara göre ayarlarlar.Kendi davranışlarını
değerlendirmeye başlarlar ve davranışlarının sorumluluklarını alırlar.

Yetişkin rol modelleri,kabul edilebilir davranışlar hakkında onlara ipuçları verir.Sahip oldukları eşyaların önemini anlarlar.Cinsiyet rollerine göre hareket ederler.

Zihinsel gelişim olarak,uzun süreli ilişkileri vardır.Planlar yaparlar.Pratik sorunlara,mantıklı düşünceler ileri sürebilirler.
Sebep-sonuç ilişkisini anlarlar.
Zamankavramı gelişmiştir.Fikir alışverişi yapmaktan,tartışmaktan hoşlanırlar.Soyut ve argo
kelimeler kullanmaya başlarlar.

11-13 YAŞ:
Fiziksel (motor) gelişim olarak, kızların ergenlik dönemi en üzt düzeydedir.Hızla değişen vücuduna uyum sağlayamayabilir.

Cinsel özellikler gelişmeye başlar.Erkeklerin ergenlik gelişimi başlar,motor gelişimleri ve kas koordinasyonu gelişir.

Fiziksel açıdan üstün olur.Hem erkeklerde hem kızlarda erken fiziksel gelişme kendilerine olan güvenlerini fazlalaştırır.

Sosyal gelişim olarak, iyi kararlar verebilmek için deneyime ihtiyacı vardır.

Anne-babanın , davranışı üzerindeki etkisi ev dışında azalır.Çocuğun olumsuz ,
kavgacı tavrı,ailesine verdiği önemi azaltmaz.

Yaşıtlar,çocuğun davranışlarında model kaynaklarıdır.Grubun verdiği rollere uyarlar.Karşı cinse ilgi artmıştır.

Genelde kızların erkeklere ilgisi,erkeklerin kızlara ilgisinden daha fazladır.

Cinsellik olgusu gelişi,arkadaşlar arasında bilgi alışverişi başlar.Kendi davranışlarının farkında olma , onda kaygı ve endişe yaratır.

Okuldaki otorite ve disiplin sorgulanmaya başlar.

Genellikle karşı çıkılır.Okul birçok sosyal deneyim için önemli ortamdır.

Duygusal gelişim olarak, fiziksel değişiklikler duygusal açısından büyük stres oluşturur.Yaşıtlarının kendisi hakkındaki düşüncelerinden endişelenirler.

Kendine güvenmeme eğilimi vardır.(Kendini inceler,içe dönük ve utangaç olabilir.)Duyguları sık sık değişir.Dürüstlük,yargılama gibi etik kavramları öğrenirler.

Kendi değer yargılarını geliştirirler ve gösterirler.Sosyal içerikli konuların farkına varmaya ve bu konuları tartışmaya başlarlar.Benliklerinin oluşma sürecinde zaman zaman çatışma yaşarlar.Sosyal rollerini benimsemeye başlarlar.

Zihinsel gelişim olarak,
eleştirel yönde düşünmeye başlar ve bağımsızlığına düşkündür. Problem çözerken mantıksal yollar kullanılır ,parçadan tüme varış en çok kullanılan yöntemdir.

Etkin şekilde yazma ve konuşma yeteneğine sahiptir.Dil yeteneği fazla gelişmemişse, akademik başarısı ve kişiler arası iletişimi gelişmeyebilir.

Grup içerisinde duyguların tartışılması,kendini daha iyi anlamasına yardımcı olur.Hemen her anne-babanın çocuklarını daha iyi tanımaya ihtiyaç duydukları bilinmektedir.

Çocuk ve gençleri daha iyi tanımak ise onların içinde bulundukları Gelişme döneminin özerliklerinin bilinmesini gerektirmektedir.
 

Ref : Prof.Dr.Haluk Yavuzer
Piaget